Tarchomin: od średniowiecznej wsi do jednego z największych osiedli Warszawy

W tym artykule przeczytasz między innymi o:

• nowym cyklu
• Tarchominie

Mało kto pamięta, że dzisiejszy Tarchomin był kiedyś niewielką średniowieczną wsią szlachecką. Przez stulecia zmieniał właścicieli, rozwijał przemysł i przetrwał dramatyczne wydarzenia historii. Dziś jest jedną z najszybciej rozwijających się części dzielnicy Białołęka.

Historia

Historia Tarchomina sięga średniowiecza. Nazwa miejscowości pojawia się w dokumentach już w XIII wieku. Była to wówczas wieś szlachecka należąca do rodu Jastrzębców. W kolejnych stuleciach dobra tarchomińskie przechodziły w ręce różnych rodzin, m.in. Weslów, Zaliwskich i Ossolińskich. To właśnie oni w XVI wieku wznieśli gotycki kościół pod wezwaniem św. Jakuba, który do dziś pozostaje jednym z najstarszych zabytków tej części Warszawy.

Do dóbr tarchomińskich należało niegdyś kilka okolicznych wsi, m.in. Tarchomin, Dąbrówka Szlachecka, Dąbrówka Grzybowska, Kępa Tarchomińska i Świdry. W XVII wieku, prawdopodobnie za czasów Ossolińskich, w pobliżu kościoła powstał zespół pałacowo-parkowy, później związany z rodziną Mostowskich.

W XIX wieku majątek był bardzo rozległy i obejmował liczne folwarki oraz wsie, m.in. Nowy Dwór, Płudy czy Ułuczek. W 1848 roku dobra zostały wystawione na publiczną sprzedaż w wyniku rodzinnych podziałów majątku. W tamtym okresie funkcjonowały tu m.in. gorzelnia i browar, a gospodarstwo uznawano za nowoczesne i dobrze zarządzane.

Kilka lat później w okolicy działało również pięć karczm, w tym dwie murowane oberże przy szosie petersburskiej prowadzącej z Warszawy na wschód. W dobrach funkcjonowały także kuźnie obsługujące podróżnych i lokalną społeczność.

W XIX wieku na terenach nadwiślańskich w okolicach Tarchomina osiedlali się Olędrzy – mennoniccy koloniści znani z umiejętności gospodarowania na terenach zalewowych. Śladem ich obecności są m.in. ruiny dawnego cmentarza przy ul. Mehoffera.

Istotnym momentem w historii miejscowości był rozwój przemysłu. W 1823 roku powstała tu fabryka octu, która po 1860 roku zaczęła produkować nawozy sztuczne. Z czasem zakład przekształcił się w znane przedsiębiorstwo chemiczne Ludwik Spiess i Syn, produkujące leki i kosmetyki. Po II wojnie światowej jego tradycje kontynuuje działająca do dziś Polfa Tarchomin – jedna z największych fabryk farmaceutycznych w Polsce.

W okresie międzywojennym Tarchomin pozostawał jeszcze wsią należącą do gminy Jabłonna. Dopiero w 1951 roku został włączony w granice Warszawy. W czasie okupacji niemieckiej na terenie tzw. Piekiełka działał obóz pracy dla ludności żydowskiej, zlikwidowany w listopadzie 1942 roku.

Prawdziwa transformacja Tarchomina rozpoczęła się w drugiej połowie XX wieku. W 1979 roku ruszyła budowa dużego osiedla mieszkaniowego zaprojektowanego przez architekta Jerzego Androsiuka. Z czasem powstały kolejne zespoły budynków, które ukształtowały współczesny charakter tej części Białołęki.

W latach 90. przy skrzyżowaniu ulic Modlińskiej i Światowida powstał budynek Urzędu Dzielnicy Białołęka. W kolejnych latach rozwój infrastruktury znacząco przyspieszył. W 2012 roku otwarto most Marii Skłodowskiej-Curie, który znacznie poprawił komunikację z lewobrzeżną Warszawą. Z kolei w 2017 roku przy skrzyżowaniu ulic Światowida i Traktu Nadwiślańskiego uruchomiono centrum handlowe Galeria Północna.

Dziś Tarchomin to duży i zróżnicowany obszar. Wyróżnia się m.in. Tarchomin Fabryczny – część przemysłowa z zakładami Polfy i Cementownią Warszawa, Nowy Tarchomin z dominującą zabudową blokową oraz Tarchomin Kościelny, gdzie wciąż można odnaleźć ślady dawnej, bardziej kameralnej zabudowy.

Choć współczesny Tarchomin kojarzy się głównie z blokowiskami i nowoczesną infrastrukturą, jego historia pokazuje, że przez stulecia był miejscem ważnym dla rozwoju tej części Mazowsza – od średniowiecznej wsi, przez ośrodek przemysłowy, aż po dynamicznie rozwijające się warszawskie osiedle.